استفاده از معماری ایرانی اسلامی در پروژه قطار بین الحرمین عربستان

نورمن فاستر،معمار انگلیسی برای ایستگاه های قطار بین الحرمین مکه و مدینه طرحی جذاب با نمادپردازی اسلامی طراحی کرده اند که آل سعود نیز آن را معماری اسلامی نامیده است.

نویسنده : ابراهیم ارجمندی

به گزارش مشرق، شرکت نورمن فاستر و شرکا برای ایستگاه های قطار سریع السیر عربستان که 4 شهر اصلی را به هم متصل می کند طرحی جذاب با نمادپردازی اسلامی طراحی کرده اند که آل سعود نیز آن را معماری اسلامی نامیده است.
معرفی این طرح از آنجا اهمیت دارد که، نه تنها معماران ایرانی بلکه بیشتر از آن مسئولین کشور بدانند که این امکان برای ما وجود دارد که با تکیه بر المان ها، نمادها، دست یافته ها و روح حاکم بر معماری گذشته یک معماری بومی شایسته ایران داشته باشیم که با استفاده از تکنولوژی روز و مصالح جدید ونیازهای جدید بنا می شود.
این طرح با نمادپردازی اسلامی صورت گرفته که در آن از قوس های جناغی معماری ایرانی-اسلامی الهام گرفته شده است و طره های بالای آن شباهت زیادی به طره های ترکیبی از قوس های اسلامی تئاتر شهر تهران دارد. با استفاده از این طاق و قوس های معماری بومی و سنتی، مهندسین توانسته اند که دهانه هایی عریض با پرسپکتیوی جذاب در این بنا پوشش دهند.
کانون های اصلی این قطار دو شهر مقدس مکه و مدینه است و از دو شهر بین این دو نقطه یعنی جده و رابغ (شهر اقتصادی ملک عبدالله) نیز عبور خواهد کرد و مجموعا 4 ایستگاه در این 4 شهر را شامل می شود و در مجوع 444 کیلومتر طول مسیر آن است.

قطار بین الحرمین عربستان
فاز یک این پروژه در سال 2009 آغاز شده و در حال حاضر که در فاز دوم قرار دارد، انتظار می رود که تا اواخر سال 2012 میلادی این پروژه به پایان رسد.
این پروژه زیر بنایی در عربستان، توسط شرکت نورمن فاستر+ شرکا و شرکت بوروهپلد در هماهنگی با دفتر محلی عربستان سعودی، دارالریاض توسعه یافته است.
4 ایستگاه این پروژه هرکدام در یک شهرستان قرار گرفته و در هر ایستگاه رستوران، فضاهای استراحت و فروشگاه ها قرار گرفته است. در محیط بیرونی چادرهایی سقفی که مسافران را از پرتوهای شدید خورشید در امان خود قرار می دهد، درنظر گرفته شده است. اصل انعطاف پذیری فضاها در معماری این ایستگاه ها با بهره گیری از یک روش مدولار بکار رفته است.
کانسپت شایسته ای که در این پروژه بکارگرفته شده، این است که به هر ایستگاه بنا به فضای آن شهر، رنگ خاصی اختصاص یافته است. برای ایستگاه شهر مکه با الهام از رنگ پوشش تزئینی کعبه، رنگ طلایی برگزیده شده است و اهمیت این شهر را به عنوان بزرگترین شهر زیارتی جهان منعکس می کند.

ایستگاه قطار شهر مکه با رنگ طلایی
این درحالی است که برای شهر مدینه رنگ سبز درنظر گرفته شده، که برگرفته از رنگ سبز گنبد پیامبر اکرم است و این گنبد همچون نگینی بر تارک شهر مدینه می درخشد.

ایستگاه قطار مدینه با رنگ غالب سبز
برای ایستگاه شهر جده، به نشان از حفظ حریم خصوصی ساکنان این شهر، رنگ بنفش برگزیده شده است.

ایستگاه قطار شهر جده با رنگ بنفش
جداره ها، طاق و قوس ها، فخر مدین ها و رنگ غالب سقف ها در ایستگاه شهرستان ملک عبدالله که یک شهر اقتصادی است به نام" رابغ" ، منعکس کننده نورهای آبی است و با رنگ آبی و نقره ای مزین شده است و بیانگر یک شهرستان مدرن و جدید است و نقش آن را در آینده ترسیم می کند.

نمای بیرونی ایستگاه قطار شهر رابغ با رنگ آبی و نقره ای

ایستگاه شهر رابغ با رنگ آبی و نقره ای
این قطار برقی دو شهر مقدس جهان اسلام یعنی مکه و مدینه را با سرعت 300 مایل در ساعت به هم متصل می کند و می تواند زائران عمره را در زمان دو ساعت بین مکه و مدینه جابه جا کند.
رویکرد مدولار در طراحی ایستگاه های قطار امروزه برای تنوع و تمایز هر ایستگاه از ایستگاه دیگر، با استفاده از تنوع رنگی مشخص و تکمیل می شود.تئاتر شهر تهران

کانسپت طراحی این پروژه، طراحی معماری اسلامی بوده و طاق و قوس هایی که در ایوان های مساجد و معماری اسلامی بوده، همانند تئاتر شهر تهران(اثر علی سردار افخمی)، مبنای طراحی سقف و سازه آن قرار گرفته است. به طوری که ارتفاع این طاق ها که به صورت متوالی تکرار شده، از کف سکو به 25 متر می رسد و هر کدام از این قوس ها به وسیله ستون های بی پیرایه نگاه داشته می شود و بدین ترتیب چهارطاقی وسیعی را می سازند و در نهایت همانند مساجد شبستانی معماری ایران، سقفی انعطاف پذیر و قابل تکرار را بنا می کنند.

 


به گزارش مشرق، چیدمان فضایی در مسیر قطارها با تغییر ارتفاع سطح ها، طوری طراحی شده که مسافران به راحتی مسیر خود را بیابند و معماری داخلی آن نیز طوری طراحی شده که مسافران را از رنج گرمای بیابانی اطراف می رهاند. برای آنکه جذب گرمای بیرون و تابش خورشید کاهش یابد با بهره گرفتن از عنصری در معماری اعراب به نام "مشربیه"، در جبهه هایی از ساختمان که چشم انداز بیرونی اهمیت چندانی ندارد، بهره برده است، تا با فیلتر کردن نور ورودی به داخل ساختمان از شدت جذب گرما بکاهد. علاوه بر این سکوها را در پشت مشربیه های خارجی پنهان کرده، و اضافه بر آن به وسیله طره های زیبای بیرونی، سایه های گسترده ای بر روی جداره های بیرونی بنا تهیه کرده است. برای در امان ماندن از آفتاب از جهت گیری بنا نیز به خوبی استفاده شده است؛ به طوری که ایستگاه مدینه به سمت شرق جهت گیری کرده و ایستگاه مکه به سمت شمال است.
در طول روز سوراخ هایی که در سقف تعبیه شده، همانند خیشخان های معماری ایرانی اسلامی، که البته موقعیت قابل تغییر دارند، نور داخل را به همراه تیوب های نورانی تامین کرده و به فضا جان تازه ای می بخشند. در شب نیز پشت این سوراخ های مشبک سقف، نورهای موضعی بکار می رود تا علاوه بر تامین نور فضا یادآور شبهای پرستاره کویر باشد. از میان طاق و قوس ها، تیوب هایی نورانی مانند لوسترهایی که بین سقف و کف آویزان است و بر ریتم سازه و ایجاد پرسپکتیوی زیبا تاکید می کند.
نورمن فاستر که در ایجاد سازه های غول آسا و معماری سبک "های تک"( تکنولوژی سنگین) نبوغ خاصی دارد، گاهی اوقات برای مهار سازه ها ی ساختمان هایش به مطالعه روش های معماری گذشته و حتی ایرانی می پردازد؛ برای مثال در ساخت فرودگاه هزاره لندن از شیوه مهار رانش گنبد در گنبد سلطانیه زنجان بهره گرفته بود و دهانه هایی با عرض 36 متر خلق کرده بود. هرچند که با ساخت بنای ساختارشکنانه ابراج البیت در نزدیکی کعبه، شائبه فراماسونر بودن این معمار انگیسی وجود دارد، اما به پاس تلاش های زیادی که در عرصه معماری در جهان نموده است موفق به دریافت مقام "سِر" از ملکه انگلیس شده است.